Çocuk Ortopedisi

Çocuk ortopedisi; bebeklik, çocukluk ve ergenlik döneminde ortaya çıkan kemik, eklem, kas, tendon, bağ ve omurga hastalıklarının tanı, takip ve tedavisiyle ilgilenen ortopedi ve travmatolojinin özel bir dalıdır.

Çocukların kas-iskelet sistemi erişkinlerden farklıdır. Kemikler büyümeye devam eder, büyüme plakları bulunur ve bazı deformiteler çocuğun gelişimi sırasında kendiliğinden düzelebilirken bazıları ilerleyebilir. Bu nedenle çocuk ortopedik hastalıklarının değerlendirilmesinde çocuğun yaşı, büyüme potansiyeli, fiziksel gelişimi ve hastalığın ilerleme riski birlikte değerlendirilmelidir.

Çocuk ortopedisinde amaç yalnızca mevcut ortopedik problemi düzeltmek değil; çocuğun normal büyümesini, hareket gelişimini ve ilerideki eklem fonksiyonlarını mümkün olduğunca korumaktır.

Çocuk Ortopedisi Hangi Hastalıklarla İlgilenir?

Gelişimsel Kalça Displazisi ve Kalça Çıkığı

Gelişimsel kalça displazisi, kalça ekleminin bebeklik döneminde normal gelişmemesi sonucu ortaya çıkabilen bir durumdur. Erken tanı, tedavinin daha kolay ve başarılı olmasını sağlayabilir.

Tanıda fizik muayenenin yanı sıra özellikle küçük bebeklerde kalça ultrasonografisi, daha ileri yaşlarda ise uygun radyolojik incelemeler kullanılabilir.

Tedavi çocuğun yaşına ve kalçadaki problemin derecesine göre değişir. Pavlik bandajı gibi ortezler, alçı tedavileri, kapalı redüksiyon ve gerektiğinde cerrahi yöntemler uygulanabilir.

Perthes Hastalığı

Perthes hastalığı, çocuklarda femur başının kanlanmasının geçici olarak bozulması sonucunda gelişen bir kalça hastalığıdır. Kalça ağrısı, topallama ve hareket kısıtlılığı ile ortaya çıkabilir.

Tedavide amaç femur başının mümkün olduğunca düzgün bir şekilde gelişmesini ve kalça ekleminin uzun dönemde korunmasını sağlamaktır.

Çocuğun yaşına, hastalığın evresine ve femur başındaki değişikliklerin derecesine göre takip, hareket tedavileri, ortezler veya cerrahi yöntemler uygulanabilir.

Ergenlik Döneminde Kalça Problemleri

Adölesanlarda görülen femur başı epifiz kayması (SCFE) önemli bir kalça problemidir. Kalça veya diz ağrısı ve topallama ile kendini gösterebilir.

Erken tanı ve uygun tedavi, femur başındaki kaymanın ilerlemesini ve kalça ekleminde oluşabilecek kalıcı hasarı önlemek açısından önemlidir.

Tedavi çoğunlukla cerrahi stabilizasyon gerektirir.

Doğuştan Çarpık Ayak

Pes ekinovarus (clubfoot) doğumda görülen önemli ayak deformitelerinden biridir.

Günümüzde tedavinin temelini Ponseti yöntemi oluşturmaktadır.

Tedavi şu aşamaları içerebilir:

• Seri alçılama
• Gerekli hastalarda Aşil tenotomisi
• Uzun süreli ortez kullanımı
• Düzenli ortopedik kontroller

Bazı çocuklarda büyüme döneminde deformitenin tekrarlaması görülebilir.

Tekrarlayan deformitelerde çocuğun yaşına ve deformitenin özelliklerine göre yeniden alçılama, ortez tedavisi veya cerrahi yöntemler uygulanabilir.

Düz Tabanlık ve Yürüme Problemleri

Çocuklarda düz tabanlık oldukça sık görülür ve her düz tabanlık tedavi gerektirmez. Özellikle küçük çocuklarda ayak kavsının gelişimi zaman içinde devam eder.

Ancak aşağıdaki durumlarda çocuk ortopedisi değerlendirmesi gerekebilir:

• Ağrı
• Belirgin deformite
• Hareket kısıtlılığı
• Yürüme fonksiyonunda bozulma

Ayrıca;

• İçe basma
• Dışa basma
• Parmak ucunda yürüme
• Metatarsus adduktus
• Diğer yürüme bozuklukları

çocuğun yaşına ve altta yatan nedene göre değerlendirilerek takip veya tedavi planlanabilir.

X Bacak, O Bacak ve Bacak Eğrilikleri

Çocukların bacaklarının şekli büyüme sırasında doğal olarak değişebilir.

Özellikle erken çocukluk döneminde O bacak, ilerleyen yaşlarda ise X bacak görünümü fizyolojik olabilir.

Ancak belirgin, asimetrik veya yaşa uygun olmayan deformiteler altta yatan başka bir problemin belirtisi olabilir.

Çocuk ortopedisinde;

• Genu varum (O bacak)
• Genu valgum (X bacak)
• Açısal deformiteler
• Bacak uzunluk eşitsizlikleri

çocuğun yaşı, büyüme potansiyeli ve deformitenin derecesine göre değerlendirilir.

Büyümesi devam eden uygun çocuklarda hemiepifizyodez ve guided growth (büyümenin yönlendirilmesi) yöntemleriyle deformitenin zaman içerisinde düzeltilmesi mümkün olabilir.

Daha ileri deformitelerde osteotomi gibi cerrahi yöntemler gerekebilir.

Bacak Uzunluk Eşitsizliği

Bacak uzunluklarının farklı olması doğuştan olabileceği gibi;

• Geçirilmiş travmalar
• Enfeksiyonlar
• Büyüme plağı hasarları
• Çeşitli hastalıklar

sonucunda da ortaya çıkabilir.

Tedavi planında yalnızca mevcut uzunluk farkı değil, çocuğun büyümesi tamamlandığında oluşması beklenen fark da önemlidir.

Hastanın yaşına ve büyüme potansiyeline göre;

• Takip
• Ayakkabı yükseltmesi
• Büyümenin yönlendirilmesi
• Epifizyodez
• Kemik uzatma
• Kemik kısaltma

gibi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

Çocuklarda Skolyoz ve Omurga Hastalıkları

Çocukluk ve ergenlik döneminde görülen skolyoz, omurganın yana doğru eğriliği ve omurların üç boyutlu deformasyonu ile karakterizedir.

Tedavi kararında şu faktörler önemlidir:

• Skolyozun tipi
• Eğriliğin derecesi
• Çocuğun yaşı
• Kalan büyüme potansiyeli
• Eğriliğin ilerleme riski

Hafif ve ilerleme riski düşük eğriliklerde düzenli takip yeterli olabilir.

Büyümesi devam eden ve ilerleme riski bulunan hastalarda korse tedavisi düşünülebilir.

İleri veya ilerleme riski yüksek deformitelerde cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

İdiyopatik skolyozun yanı sıra;

• Scheuermann kifozu
• Doğuştan omurga deformiteleri
• Nöromüsküler hastalıklara bağlı omurga deformiteleri

de çocuk ortopedisi kapsamında değerlendirilebilir.

Serebral Palsi ve Nöromüsküler Hastalıklar

Serebral palsi ve diğer nöromüsküler hastalıklarda kas tonusundaki bozukluklar zaman içerisinde;

• Eklem hareketlerinde kısıtlılığa
• Kas-tendon kısalıklarına
• Kalça problemlerine
• Kemik deformitelerine

neden olabilir.

Düzenli ortopedik takip, deformitelerin erken dönemde fark edilmesini ve uygun zamanda tedavi edilmesini sağlar.

Tedavi seçenekleri arasında;

• Fizyoterapi
• Ortezler
• Uygun hastalarda botulinum toksini uygulamaları
• Kas-tendon cerrahileri
• Kemik düzeltme ameliyatları
• Kalça rekonstrüksiyonları

bulunabilir.

Çocuklarda Spor Yaralanmaları

Çocukların ve gençlerin spor aktivitelerine katılımının artmasıyla birlikte spor yaralanmaları da daha sık görülmektedir.

Çocuk ortopedisinde;

• Menisküs yaralanmaları
• Bağ yaralanmaları
• Kıkırdak problemleri
• Çıkıklar
• Kırıklar
• Büyüme plağı yaralanmaları

değerlendirilir.

Çocuklarda büyüme plaklarının bulunması nedeniyle yaralanmaların tanı ve tedavisi erişkinlerden farklı özellikler gösterebilir.

Özellikle büyüme plağını ilgilendiren yaralanmaların uygun şekilde değerlendirilmesi, ileride oluşabilecek büyüme bozukluklarının önlenmesi açısından önemlidir.

Çocukluk Çağı Kırıkları

Çocuk kemikleri erişkin kemiklerinden farklı özelliklere sahiptir ve iyileşme potansiyelleri yüksektir.

Bununla birlikte bazı kırıkların büyüme plağına, eklem yüzeyine veya kemik gelişimine etkisi olabilir.

Çocuklarda;

• Önkol
• Dirsek
• El bileği
• Femur
• Tibia
• Ayak bileği
• Diğer bölge kırıkları

kırığın özelliklerine göre farklı yöntemlerle tedavi edilebilir.

Tedavide;

• Alçı veya atel
• Kapalı redüksiyon
• Perkütan pinleme
• Cerrahi yöntemler

kullanılabilir.

Doğuştan ve Gelişimsel Deformiteler

Doğuştan el ve ayak deformiteleri, parmak anomalileri, kol ve bacak deformiteleri, kemik gelişim bozuklukları ve iskelet displazileri çocuk ortopedisinin özel ilgi alanları arasındadır.

Tedavi her çocuk için farklı şekilde planlanır.

Bazı durumlarda yalnızca takip yeterliyken bazı hastalarda;

• Ortez
• Fizik tedavi
• Büyümenin yönlendirilmesi
• Rekonstrüktif cerrahi

uygulanabilir.

Çocuk Ortopedisinde Tanı Nasıl Konulur?

Çocuk ortopedik hastalıklarının değerlendirilmesinde öncelikle ayrıntılı öykü ve fizik muayene yapılır.

Gerektiğinde şu görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir:

• Röntgen
• Ultrasonografi
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Bilgisayarlı tomografi
• Diğer yardımcı tanı yöntemleri

Çocuk Ortopedisinde Tedavi Nasıl Planlanır?

Tedavi kararı verilirken;

• Çocuğun yaşı
• Büyüme potansiyeli
• Hastalığın şiddeti
• Deformitenin ilerleme riski
• Günlük yaşama etkisi

birlikte değerlendirilir.

Her çocukta cerrahi tedavi gerekli değildir.

Uygun hastalarda;

• İzlem
• Fizyoterapi
• Ortez
• Alçı tedavisi
• Diğer konservatif yöntemler

tercih edilebilir.

Cerrahi gereken durumlarda ise çocuğun büyüme potansiyelini ve gelecekteki fonksiyonlarını korumaya yönelik, yaşına ve hastalığına uygun tedavi yöntemi seçilir.

Ne Zaman Çocuk Ortopedisine Başvurulmalı?

Çocuğunuzda aşağıdaki durumlardan biri varsa çocuk ortopedisi değerlendirmesi uygun olabilir:

• Yürümede belirgin farklılık veya topallama
• İçe veya dışa basma
• Belirgin X bacak veya O bacak görünümü
• Bacak boylarında farklılık
• Kalça hareketlerinde kısıtlılık
• Ayak veya parmaklarda belirgin şekil bozukluğu
• Omuz veya kalça seviyelerinde belirgin asimetri
• Omurgada eğrilik veya kamburluk
• Sürekli veya tekrarlayan eklem-kemik ağrısı
• Spor sonrası devam eden ağrı veya hareket kısıtlılığı
• Doğuştan fark edilen kol, bacak, el veya ayak deformitesi

Erken Tanı ve Düzenli Takibin Önemi

Çocukluk döneminde erken tanı ve düzenli takip, birçok ortopedik problemin büyüme sürecinde uygun zamanda ve daha etkili şekilde tedavi edilmesine olanak sağlayabilir.

Çocuk ortopedisinde temel amaç; yalnızca mevcut problemi tedavi etmek değil, çocuğun büyüme sürecini, hareket fonksiyonlarını ve ilerideki yaşam kalitesini mümkün olduğunca korumaktır.