Ekstremite Uzun Kemiklerinde Deformiteler, Kısalıklar, Eğrilikler ve Boy Uzatma

Kollarımız ve bacaklarımızı oluşturan uzun kemikler; vücudun dengeli hareket etmesi, yürüme, ayakta durma ve günlük yaşam aktivitelerinin sürdürülebilmesi açısından temel yapılardır.

Uyluk kemiği (femur), kaval kemiği (tibia), üst kol kemiği (humerus), önkol kemikleri (radius ve ulna) gibi uzun kemiklerde doğuştan veya sonradan ortaya çıkan şekil, uzunluk ve eksen bozuklukları kişinin hareketlerini, yürüme biçimini, eklem sağlığını ve yaşam kalitesini etkileyebilir.

Ekstremite deformiteleri çocukluk çağından erişkinliğe kadar farklı yaşlarda ortaya çıkabilir. Tedavi planlanırken;

• Deformitenin nedeni
• Kemiğin hangi bölümünün etkilendiği
• Deformitenin derecesi
• Mevcut uzunluk farkı
• Eklem durumu
• Çocuklarda kalan büyüme potansiyeli

birlikte değerlendirilir.

Ekstremite Deformitesi Nedir?

Ekstremite deformitesi, bir kemiğin normal anatomik şeklinin, uzunluğunun veya mekanik ekseninin bozulmasıdır.

Deformiteler tek bir kemikte görülebileceği gibi birden fazla kemik ve eklemi de etkileyebilir.

Deformiteler;

• Açısal deformite
• Rotasyonel deformite
• Translasyon
• Kısalık veya uzunluk farklılığı
• Kemik şekil bozuklukları

şeklinde ortaya çıkabilir.

Bazı hastalarda bu sorunların birkaçı aynı anda bulunabilir.

Dışarıdan fark edilebilen belirtiler arasında;

• Bacağın içe veya dışa doğru eğilmesi
• Dizlerin birbirine yaklaşması veya uzaklaşması
• Bir ayağın diğerine göre farklı pozisyonda olması
• Yürüme sırasında aksama
• İki bacak arasında belirgin uzunluk farkı

yer alabilir.

Hangi Belirtilerde Ortopedi Uzmanına Başvurulmalıdır?

Ekstremite deformiteleri her zaman ağrıya neden olmaz. Özellikle çocuklarda deformite yalnızca görünümdeki farklılık veya yürüyüş bozukluğu ile fark edilebilir.

Aşağıdaki bulgulardan birinin bulunması halinde ortopedik değerlendirme yapılması uygun olabilir:

• İki bacak arasında belirgin uzunluk veya kısalık farkı
• Bir bacağın diğerine göre daha kısa veya uzun görünmesi
• Yürürken topallama
• Yürüme biçiminde belirgin değişiklik
• Bacakların zaman içinde içe veya dışa doğru eğilmesi
• Dizlerin birbirine çok yaklaşması veya dizler arasında belirgin mesafe bulunması
• Ayakta dururken bacaklarda belirgin asimetri
• Ayağın içe veya dışa basması
• Bir bacağın diğerine göre belirgin şekilde dönük olması
• Kalça, diz veya ayak bileğinde deformite ile birlikte ağrı
• Koşma sırasında sık düşme veya belirgin dengesizlik
• Bir ekstremitede diğerine göre daha çabuk yorulma
• Çocukta yürüme veya koşma gelişiminin yaşıtlarına göre belirgin farklı olması
• Kırık sonrasında oluşan şekil bozukluğu
• Kırık sonrası giderek artan eğrilik veya kısalık
• Büyüme plağı yaralanması sonrasında gelişen şekil bozukluğu
• Doğuştan mevcut olan kemik kısalığı veya kemik yokluğu
• Önceden geçirilen ameliyat sonrasında gelişen uzunluk farkı veya deformite

Özellikle çocuklarda ilerleyen eğrilik, belirgin asimetri, yürüme bozukluğu veya ekstremiteler arasında uzunluk farkı fark edildiğinde erken değerlendirme önemlidir. Çünkü büyüme devam ederken bazı deformiteler zaman içinde ilerleyebilir.

Uzunluk Farklılıkları ve Ekstremite Kısalığı

İki bacak arasındaki uzunluk farkı doğuştan olabileceği gibi gelişim sırasında veya sonradan da ortaya çıkabilir.

Nedenler arasında;

• Doğuştan gelişimsel farklılıklar
• Büyüme plağı hasarları
• Geçirilmiş kırıklar
• Enfeksiyonlar
• Kemik kayıpları
• Tümör cerrahileri
• Bazı iskelet hastalıkları

yer alabilir.

Her uzunluk farkı tedavi gerektirmez.

Tedavi planında;

• Farkın miktarı
• Hastanın yaşı
• Büyüme potansiyeli
• Fonksiyon üzerindeki etkisi

birlikte değerlendirilir.

Belirgin uzunluk farkları pelvisin eğik durmasına, yürüyüş bozukluğuna ve alt ekstremite eklemlerine binen yüklerin değişmesine neden olabilir.

Çocuklarda Uzunluk Farkı

Çocuklarda tedavi planlanırken yalnızca mevcut fark değil, büyüme tamamlandığında oluşması beklenen fark da hesaplanmalıdır.

Büyüme devam ederken;

• Büyüme yönlendirme
• Epifizyodez

gibi yöntemlerle iki ekstremitenin büyüme hızları kontrol edilerek gelecekteki uzunluk farkının azaltılması mümkün olabilir.

Açısal Eğrilikler ve Şekil Bozuklukları

Kemiklerin normal anatomik ekseninden sapması açısal deformite olarak adlandırılır.

Özellikle alt ekstremitede sık karşılaşılan deformiteler şunlardır:

Genu Varum — O Bacak

Dizlerin birbirinden uzak olduğu ve bacakların dışa doğru açıldığı deformitedir.

Genu Valgum — X Bacak

Dizlerin birbirine yaklaştığı ve bacakların dışa doğru açıldığı deformitedir.

Bunların yanı sıra femur veya tibia boyunca farklı seviyelerde gelişen;

• Açısal deformiteler
• Rotasyon bozuklukları
• Birleşik deformiteler

de görülebilir.

Deformitenin yalnızca dış görünüşüne bakmak yeterli değildir.

Kalça, diz ve ayak bileği arasındaki mekanik eksenin değerlendirilmesi, deformitenin kaynağının belirlenmesi ve eklem üzerindeki yük dağılımının incelenmesi gerekir.

Çocuklarda bazı bacak eğrilikleri büyümenin normal bir parçası olabilir. Ancak yaşa uygun olmayan, ilerleyen, belirgin veya fonksiyonel probleme neden olan deformiteler değerlendirilmelidir.

Doğuştan Kemik Yoklukları ve Gelişim Bozuklukları

Bazı çocuklarda uzun kemiklerin tamamen veya kısmen gelişmemesi, kemiğin normalden kısa olması veya şeklinin farklı olması doğuştan görülebilir.

Femur, tibia, fibula, radius veya ulna gibi kemiklerdeki gelişimsel bozukluklar farklı derecelerde kısalık ve fonksiyon kaybına neden olabilir.

Bu hastalarda tedavi yalnızca kemiğin uzatılmasından ibaret değildir.

Aynı zamanda;

• Kalça ekleminin durumu
• Diz ekleminin durumu
• Ayak bileğinin durumu
• Eklem stabilitesi
• Ayak yapısı
• Kas fonksiyonları
• Ekstremitenin yük taşıma kapasitesi

birlikte değerlendirilmelidir.

Bazı hastalarda birden fazla aşamada cerrahi tedavi gerekebilir. Tedavi planı çocuğun büyümesi boyunca yeniden değerlendirilerek değiştirilebilir.

Travma Sonrası Deformiteler

Kırıkların yanlış pozisyonda kaynaması, büyüme plağının hasarlanması veya kemik kaybı sonucunda sonradan deformiteler gelişebilir.

Özellikle çocuklarda büyüme plağı yaralanmaları zaman içerisinde;

• Açısal deformite
• Uzunluk farkı

oluşmasına neden olabilir.

Bu nedenle büyüme plağı yaralanması geçiren çocukların belirli aralıklarla takip edilmesi önemlidir.

Travma sonrası deformitelerde deformitenin üç boyutlu olarak değerlendirilmesi gerekebilir.

Gerektiğinde;

• Uzun bacak grafileri
• Bilgisayarlı tomografi
• Üç boyutlu planlama yöntemleri

kullanılabilir.

Deformite Nasıl Değerlendirilir?

Deformite tedavisinin ilk basamağı doğru tanı ve ayrıntılı planlamadır.

Değerlendirmede;

• Hastanın yaşı
• Şikâyetleri
• Deformitenin ne zaman ortaya çıktığı
• İlerleyip ilerlemediği
• Olası nedeni

incelenir.

Klinik muayenede;

• Ekstremite uzunlukları
• Eklem hareketleri
• Rotasyon
• Kas dengesi
• Yürüyüş özellikleri

değerlendirilir.

Radyolojik Değerlendirme

Özellikle yük taşıyan uzun bacak grafileri;

• Kalça-diz-ayak bileği arasındaki mekanik eksenin
• Açısal deformitelerin
• Uzunluk farklarının

değerlendirilmesine yardımcı olur.

Rotasyonel deformitelerde gerektiğinde bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.

Çocuklarda ayrıca büyüme potansiyelinin değerlendirilmesi ve gelecekte oluşabilecek deformite veya uzunluk farkının öngörülmesi tedavi planlamasının önemli bir parçasıdır.

Deformite Tedavisinde Kullanılan Yöntemler

Her deformite için aynı tedavi yöntemi uygulanmaz.

Hafif, ilerlemeyen ve fonksiyonel sorun oluşturmayan deformitelerde düzenli takip yeterli olabilir. Cerrahi tedavi gerektiğinde deformitenin özelliklerine göre farklı yöntemler kullanılabilir.

Osteotomi

Osteotomi, kemiğin kontrollü olarak kesilerek doğru anatomik veya mekanik eksene getirilmesidir.

Kemik daha sonra;

• Plak ve vida
• İntramedüller çivi
• Uygun diğer tespit yöntemleri

ile sabitlenebilir.

Büyüme Yönlendirme ve Hemiepifizyodez

Büyümesi devam eden çocuklarda bazı açısal deformiteler, büyüme plaklarının bir tarafındaki büyümenin geçici olarak yavaşlatılmasıyla zaman içerisinde düzeltilebilir.

Bu yönteme hemiepifizyodez veya büyüme yönlendirme cerrahisi adı verilir.

Tedavinin zamanlaması;

• Çocuğun yaşı
• Büyüme potansiyeli
• Deformitenin derecesi

dikkate alınarak planlanmalıdır.

Ekstremite Uzatma

Belirgin ekstremite kısalıklarında veya kemik kaybı bulunan hastalarda kemik uzatma tedavileri uygulanabilir.

Kemiğin kontrollü olarak kesilmesinden sonra kemik segmentleri arasında yavaş ve kontrollü bir ayrılma sağlanır.

Bu süreçte oluşan yeni kemik dokusu zaman içinde sertleşerek kemiğin uzamasını sağlar.

Uzatma tedavisinde;

• Eksternal fiksatörler
• Uygun hastalarda motorize intramedüller uzatma çivileri

kullanılabilir.

Boy Uzatma ve Kemik Uzatma

Kemik uzatma işlemi yalnızca estetik amaçlarla değil, tıbbi nedenlerle oluşan ekstremite kısalıklarının tedavisinde de uygulanabilir.

Uzatma tedavisinin nedenleri arasında;

• Doğuştan kısa ekstremiteler
• Travma sonrası kısalıklar
• Büyüme plağı hasarları
• Kemik kayıpları
• Bazı gelişimsel hastalıklar

yer alabilir.

Tedavinin amacı yalnızca kemiği uzatmak değildir.

Aynı zamanda;

• Deformitenin düzeltilmesi
• Ekstremitenin mekanik ekseninin sağlanması
• Eklem fonksiyonlarının korunması
• Dengeli bir ekstremite elde edilmesi

hedeflenir.

Uzatma miktarı;

• Hastanın yaşı
• Kemiğin özellikleri
• Yumuşak dokuların durumu
• Eklem hareketleri
• Mevcut deformite

dikkate alınarak belirlenir.

Tedavi süresince düzenli klinik ve radyolojik takip gerekir.

Deformite Cerrahisinde Amaç Nedir?

Deformite cerrahisinin amacı yalnızca kemiğin dış görünüşünü düzeltmek değildir.

Tedavide;

• Ekstremitenin mekanik ekseninin düzeltilmesi
• Uzunluk farkının azaltılması
• Eklem yüklerinin dengelenmesi
• Yürüme fonksiyonunun iyileştirilmesi
• Eklem hareketlerinin korunması
• Deformitenin ilerlemesinin önlenmesi
• Günlük yaşam aktivitelerinin kolaylaştırılması

amaçlanır.

Her hasta için aynı cerrahi yöntem uygun değildir.

Deformitenin kaynağı, büyüme potansiyeli, kemik kalitesi, eklem durumu ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilerek kişiye özel tedavi planlanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Bacak eğriliği her zaman ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Özellikle çocuklarda bazı bacak eğrilikleri normal büyüme sürecinin bir parçası olabilir.

Deformitenin;

• Yaşa uygun olup olmadığı
• Derecesi
• İlerleyip ilerlemediği
• Çocuğun büyüme potansiyeli

değerlendirilmelidir.

İki bacak arasındaki uzunluk farkı ne zaman tedavi edilmelidir?

Tedavi kararı yalnızca santimetre cinsinden farkın miktarına göre verilmez.

Hastanın yaşı, beklenen büyüme, deformitenin nedeni, yürüyüş üzerindeki etkisi ve gelecekte oluşması beklenen fark birlikte değerlendirilir.

Çocuklarda bacak eğriliği kendiliğinden düzelebilir mi?

Bazı yaş dönemlerinde görülen fizyolojik eğrilikler büyüme ile kendiliğinden düzelebilir.

Ancak belirgin, yaşa uygun olmayan veya ilerleyen deformitelerde ortopedik değerlendirme gerekir.

Kemik eğriliği yalnızca röntgenle mi değerlendirilir?

Hayır.

Değerlendirmede;

• Klinik muayene
• Yürüyüş analizi
• Ekstremite uzunluk ölçümleri

önemlidir.

Gerektiğinde uzun bacak grafileri ve bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Boy uzatma ameliyatı kimlere uygulanabilir?

Boy uzatma veya ekstremite uzatma;

• Doğuştan ekstremite kısalıklarında
• Sonradan oluşan belirgin kısalıklarda
• Kemik kayıplarında
• Bazı deformitelerde

uygulanabilir.

Uygunluk, ayrıntılı ortopedik değerlendirme sonrasında belirlenir.

Boy uzatma sırasında kemik nasıl uzar?

Kemiğin kontrollü olarak kesilmesinin ardından iki kemik segmenti arasında yavaş ve kontrollü bir ayrılma oluşturulur.

Bu bölgede yeni kemik oluşumu gerçekleşir ve zaman içerisinde kemik uzar.

Deformite ve kısalık aynı ameliyatta düzeltilebilir mi?

Uygun hastalarda;

• Açısal deformite
• Rotasyon
• Uzunluk farkı

aynı tedavi planının içinde düzeltilebilir.

Ancak bunun mümkün olup olmadığı deformitenin özelliklerine ve kullanılan yönteme bağlıdır.

Çocuklarda deformite tedavisinde neden erken değerlendirme önemlidir?

Çocuğun büyüme potansiyeli bazı tedavi seçeneklerinin kullanılmasına olanak sağlar.

Özellikle büyüme yönlendirme gibi yöntemlerde doğru zamanlama, tedavinin başarısı açısından önemlidir.

Kişiye Özel Deformite Tedavisi

Ekstremite deformiteleri;

• Kemik yapısı
• Büyüme potansiyeli
• Eklem durumu
• Deformitenin nedeni

bakımından birbirinden farklı özellikler gösterir.

Bu nedenle tedavi yalnızca deformitenin dış görünümüne göre planlanmamalıdır.

Bacak veya kol uzunluklarında belirgin farklılık, kemik eğriliği, doğuştan kemik gelişim bozukluğu, travma sonrası şekil bozukluğu, yürüme bozukluğu veya boy uzatma ihtiyacı bulunan hastalarda ayrıntılı ortopedik değerlendirme ile deformitenin nedeni ve tedavi seçenekleri belirlenebilir.

Tedavide Temel Amaç

Amaç; hastanın yaşına ve ihtiyaçlarına uygun şekilde;

• Ekstremitenin uzunluğunu dengelemek
• Mekanik ekseni düzeltmek
• Fonksiyonu mümkün olduğunca iyileştirmek
• Yürüyüşü dengelemek
• Uzun dönemde eklem sağlığını korumak

şeklinde özetlenebilir.