Omuz İnstabilitesi (Bankart Lezyonu) Nedir?
Omuz instabilitesi, omuz ekleminin normal stabilitesini kaybederek tekrarlayan çıkık veya yarı çıkık (subluksasyon) oluşturması durumudur. Omuz, vücudun en hareketli eklemi olduğu için aynı zamanda en sık çıkan eklemdir. Özellikle genç ve aktif bireylerde görülen omuz çıkıkları sonrasında, omuz yuvasını çevreleyen labrum adı verilen kıkırdak yapının yırtılmasıyla Bankart lezyonu gelişebilir.
Bankart lezyonu tedavi edilmediğinde omuz çıkıkları tekrarlayabilir, omuzda güvensizlik hissi oluşabilir ve zamanla eklem kıkırdağında hasar gelişebilir. Günümüzde artroskopik cerrahi yöntemlerle başarılı şekilde tedavi edilebilmektedir.
Bankart Lezyonu Nedir?
Bankart lezyonu, omuz ekleminin ön-alt bölümündeki labrumun glenoid kemikten ayrılmasıdır. Bu durum, omuz çıkığı sonrasında en sık görülen yumuşak doku yaralanmalarından biridir ve omuz instabilitesinin en önemli nedenlerinden biridir.
Bazı hastalarda Bankart lezyonuna ek olarak humerus başında oluşan Hill-Sachs lezyonu da görülebilir.
Omuz İnstabilitesi Neden Olur?
Omuz instabilitesi genellikle travmatik omuz çıkıkları sonrasında gelişir.
En sık görülen nedenler
- Omuz çıkığı
- Spor yaralanmaları
- Futbol ve basketbol yaralanmaları
- Voleybol ve hentbol gibi baş üstü sporlar
- Omuz üzerine düşme
- Trafik kazaları
- Tekrarlayan omuz çıkıkları
- Doğuştan bağ gevşekliği (hiperlaksisite)
Omuz İnstabilitesinin Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler hastalığın şiddetine göre değişebilir.
En sık görülen belirtiler
- Omuz çıkığı veya yarı çıkık hissi
- Omuzda güvensizlik hissi
- Kolu geriye götürürken korku hissi (Apprehension)
- Omuz ağrısı
- Omuzdan ses gelmesi
- Omuzda güç kaybı
- Hareket sırasında takılma hissi
- Spor yaparken tekrar çıkacakmış hissi
- Omuz hareketlerinde kısıtlılık
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Omuz instabilitesi aşağıdaki kişilerde daha sık görülmektedir:
- 15-35 yaş arası genç bireyler
- Futbolcular
- Basketbolcular
- Voleybolcular
- Hentbolcular
- Yüzücüler
- Güreşçiler
- Temas sporları yapan sporcular
- Bağ gevşekliği bulunan kişiler
Omuz İnstabilitesi Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı, ayrıntılı fizik muayene ve görüntüleme yöntemleri ile konulur.
Fizik Muayene
Muayenede;
- Omuz hareket açıklığı değerlendirilir.
- Apprehension testi uygulanır.
- Relocation testi yapılır.
- Omuz stabilitesi değerlendirilir.
- Kas gücü incelenir.
Direkt Röntgen
Omuz çıkığına bağlı kemik yaralanmaları ve Hill-Sachs lezyonu değerlendirilebilir.
Manyetik Rezonans (MR)
Bankart lezyonu, labrum yırtıkları, kapsül hasarı ve bağ yaralanmalarını göstermede en değerli görüntüleme yöntemlerinden biridir.
Bilgisayarlı Tomografi (BT)
Tekrarlayan çıkıklarda glenoid kemik kaybı ve kemik defektlerinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Omuz İnstabilitesi Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi; hastanın yaşı, aktivite düzeyi, çıkık sayısı ve omuzdaki hasarın derecesine göre planlanır.
Cerrahi Dışı Tedavi
İlk kez omuz çıkığı yaşayan ve belirgin yapısal hasarı olmayan bazı hastalarda;
- Omuz askısı
- Ağrı kontrolü
- Fizik tedavi
- Kas güçlendirme egzersizleri
- Omuz stabilizasyon programı
uygulanabilir.
Cerrahi Tedavi
Aşağıdaki durumlarda ameliyat önerilebilir:
- Tekrarlayan omuz çıkıkları
- Bankart lezyonu
- Sporcularda ilk çıkık sonrası yüksek tekrar riski
- Glenoid kemik kaybı
- Cerrahi dışı tedavinin başarısız olması
- Günlük yaşamı etkileyen instabilite
En sık uygulanan yöntem artroskopik Bankart onarımıdır.
Kemik kaybının fazla olduğu ileri vakalarda Latarjet ameliyatı gibi kemik blok prosedürleri tercih edilebilir.
Artroskopik Bankart Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında ve kapalı (artroskopik) yöntemle gerçekleştirilir.
Omuz eklemine küçük kesilerden kamera ve özel cerrahi aletler yerleştirilir. Yırtılmış labrum dokusu hazırlanır ve sütür ankrajları kullanılarak glenoid kemiğine anatomik yerine yeniden sabitlenir. Gerektiğinde gevşemiş eklem kapsülü de sıkılaştırılır.
Amaç, omuz ekleminin stabilitesini yeniden sağlayarak tekrar çıkık riskini azaltmaktır.
Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci
- İlk 3-4 hafta omuz askısı kullanılır.
- Erken dönemde pasif hareket egzersizlerine başlanır.
- Daha sonra aktif hareket ve güçlendirme programı uygulanır.
- Düzenli fizik tedavi önerilir.
- Günlük yaşama dönüş genellikle 6-8 hafta içinde mümkündür.
- Temas sporlarına dönüş çoğunlukla 4-6 ay sonra planlanır.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen omuz instabilitesi aşağıdaki sorunlara yol açabilir:
- Tekrarlayan omuz çıkıkları
- Labrum yırtığının ilerlemesi
- Glenoid kemik kaybı
- Hill-Sachs lezyonunun büyümesi
- Omuz kıkırdağında hasar
- Erken omuz kireçlenmesi
- Omuz hareketlerinde kalıcı kısıtlılık
- Spor performansında belirgin azalma
Omuz İnstabilitesi Önlenebilir mi?
Her zaman önlenemese de risk azaltılabilir.
- Omuz kaslarını güçlendiren egzersizler yapmak
- Spor öncesi yeterli ısınma
- Omuz çıkığı sonrası uygun rehabilitasyon
- Tekrarlayan zorlayıcı hareketlerden kaçınmak
- Koruyucu spor ekipmanları kullanmak
- Omuz ağrısı ve çıkık hissi olduğunda erken değerlendirme yaptırmak
Sık Sorulan Sorular
Bankart lezyonu kendiliğinden iyileşir mi?
Tam kat labrum yırtıkları genellikle kendiliğinden iyileşmez. Tekrarlayan çıkıkları önlemek için bazı hastalarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Her omuz çıkığında ameliyat gerekir mi?
Hayır. İlk çıkık sonrası bazı hastalar cerrahi dışı tedavi ile takip edilebilir. Ancak genç sporcularda ve tekrarlayan çıkıklarda cerrahi daha sık önerilir.
Artroskopik Bankart ameliyatı başarılı mıdır?
Evet. Uygun hasta seçimi ile tekrar çıkık riskini önemli ölçüde azaltan güvenilir bir yöntemdir.
Latarjet ameliyatı hangi durumlarda uygulanır?
Glenoid kemik kaybının belirgin olduğu veya artroskopik onarımın yeterli olmayacağı düşünülen hastalarda tercih edilir.
Ameliyat sonrası fizik tedavi gerekli midir?
Evet. Omuz hareketlerinin ve kas gücünün yeniden kazanılması için fizik tedavi büyük önem taşır.
Spor yapmaya ne zaman başlanabilir?
Temas sporlarına dönüş genellikle 4-6 ay sonra, doktor onayı ile planlanır.
Hangi doktora başvurmalıyım?
Omuz instabilitesi ve Bankart lezyonunun tanı ve tedavisi için Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanına başvurmanız önerilir.
Sonuç
Omuz instabilitesi ve Bankart lezyonu, özellikle genç ve aktif bireylerde yaşam kalitesini ve spor performansını olumsuz etkileyen önemli omuz problemleridir. Erken tanı, uygun rehabilitasyon ve gerektiğinde uygulanan artroskopik Bankart onarımı sayesinde omuz stabilitesi yeniden sağlanabilir, tekrar çıkık riski önemli ölçüde azaltılabilir ve hastaların güvenli şekilde günlük yaşamlarına ve spor aktivitelerine dönmeleri mümkün olabilir.
